ANEMURUİM'UN HAZİNESİ AÇIKTA

ANEMURIUM’UN 1700 YILLIK TETHYS MOZAİĞİ NEDEN GÜNEŞİN ALTINDA?

Anamur’un sahip olduğu en önemli tarihi değerlerden biri olan Anemurium Antik Kenti, yaklaşık iki bin yıllık geçmişiyle yalnızca ilçemizin değil, ülkemizin de önemli arkeolojik miras alanlarından biri. Ancak böylesine değerli bir mirasın korunması konusunda zaman zaman ortaya çıkan görüntüler vatandaşların aklına bazı sorular getiriyor.

Anemurium Antik Kenti’nde bulunan ve yaklaşık 1700 yıllık olduğu belirtilen Tethys Mozaiği de bunlardan biri.

MS 3. yüzyılın ikinci yarısı ile MS 4. yüzyılın başlarına tarihlenen mozaiğin merkezinde deniz ve sularla ilişkilendirilen mitolojik Tethys figürü bulunuyor. Figürün çevresindeki balıklar, yunuslar ve çeşitli deniz canlıları ise Anemurium’un Akdeniz’le olan güçlü bağını adeta günümüze taşıyor.

Küçücük taşların yüzlerce yıl önce büyük bir ustalıkla bir araya getirilmesiyle oluşturulan bu eser, bugün hâlâ Anemurium’u ziyaret edenlerin en fazla dikkatini çeken tarihi kalıntılar arasında bulunuyor.

Ancak burada sormamız gereken önemli bir soru var:

Yaklaşık 1700 yıldır günümüze ulaşmayı başaran böylesine değerli bir mozaik neden doğrudan güneşin, yağmurun ve diğer dış hava koşullarının etkisine açık durumda?

Arkeolojik kazılarla toprak altından çıkarılan mozaiklerde en önemli konulardan biri konservasyon, yani eserin mevcut durumunun korunmasıdır. Çünkü yüzyıllarca toprak altında nispeten dengeli koşullarda kalan bir eser yüzeye çıkarıldığında tamamen farklı çevresel şartlarla karşı karşıya kalıyor.

Özellikle Anamur gibi yaz aylarında hava sıcaklıklarının oldukça yükseldiği bir bölgede doğrudan güneş altında kalan bir mozaik yüzeyinin çok daha yüksek sıcaklıklara ulaşması mümkün.

Gündüz aşırı ısınan, gece ise yeniden soğuyan taş ve harç tabakalarında sürekli genleşme ve büzülme meydana gelebiliyor. Bunun yanında nem değişimleri, yağmur, tuzlanma, bitkilenme ve yüzeyde meydana gelen buharlaşma da zaman içerisinde mozaik taşlarının gevşemesine, harç yapısının zayıflamasına ve yüzey kayıplarına neden olabiliyor.

Elbette burada doğrudan “mozaik korunmuyor” şeklinde bir hüküm vermek doğru olmayacaktır. Çünkü esere uygulanmış, dışarıdan görülmeyen konservasyon yöntemleri bulunabilir ve uzmanlar tarafından periyodik kontroller yapılıyor olabilir.

Ancak ortada vatandaşların da görebildiği çok açık bir görüntü var:

1700 yıllık mozaik açık havada ve doğrudan güneş altında.

Dolayısıyla yetkililere bazı sorular sormak gerekiyor.

Tethys Mozaiği için hazırlanmış bir konservasyon ve koruma projesi var mıdır?

Mozaik en son ne zaman konservasyon uzmanları tarafından incelenmiştir?

Yüzeyde sıcaklık, nem, tuzlanma, harç ayrışması ve tessera olarak adlandırılan küçük mozaik taşlarında gevşeme açısından ölçüm veya inceleme yapılmakta mıdır?

Mozaiğin üzerine geçici ya da kalıcı bir koruyucu çatı yapılması düşünülmekte midir?

Eğer açıkta bırakılması bilimsel olarak uygun görülüyorsa bunun gerekçesi nedir?

Çünkü Türkiye’de arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan kültür varlıklarının yalnızca bulunması ve sergilenmesi değil, gelecek kuşaklara aktarılacak şekilde korunması da temel bir sorumluluktur.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile arkeolojik kazılara ilişkin mevzuat, kültür varlıklarının korunması ve gerekli tedbirlerin alınması konusunda kamu kurumlarına ve kazı yönetimlerine önemli sorumluluklar yüklüyor.

Buradaki mesele herhangi bir kurum veya kişiyi suçlamak değildir.

Tam tersine mesele şudur:

1700 yıl boyunca varlığını sürdüren bir eseri biz gelecek 1700 yıla nasıl taşıyacağız?

Anemurium sıradan bir ören yeri değildir. Hamamları, tiyatrosu, odeonu, nekropol alanı, su kemerleri, kiliseleri ve eşsiz mozaikleriyle Anamur’un dünya ölçeğinde tanıtılabilecek en önemli tarihi hazinelerinden biridir.

Üstelik Anemurium’un turizm açısından Anamur’a sağlayabileceği katkının hâlâ çok küçük bir bölümünden yararlanıyoruz.

Bu nedenle Anemurium’da yapılacak her kazı kadar, kazılar sonucunda ortaya çıkarılan eserlerin korunması, restore edilmesi, üzerlerinin uygun sistemlerle kapatılması ve ziyaretçilere doğru şekilde sunulması da önemlidir.

Tethys Mozaiği’nin fotoğrafına baktığımızda insan ister istemez düşünüyor:

Toprak altında yaklaşık 1700 yıl korunarak günümüze kadar gelen bu sanat eserini, günümüz teknolojisine ve bilimsel imkânlarına rağmen güneşin ve yağmurun insafına bırakmamak gerekir.

Eğer gerekli koruma tedbirleri zaten alınıyorsa bunun kamuoyuna açıklanması, eğer henüz alınmadıysa da vakit kaybetmeden gerekli çalışmaların başlatılması gerektiğini düşünüyorum.

Çünkü Anemurium bize ait olduğu kadar gelecek nesillere de aittir.

Ve bizlere düşen görev yalnızca geçmişi ortaya çıkarmak değil, ortaya çıkardığımız geçmişi korumaktır.